भारतीय विज्ञान दिवस २८ फेब्रुवारी रोजी का साजरा केला जातो?

 

    राज्य प्रतिनिधी- भारतीय विज्ञान दिन दरवर्षी २८ फेब्रुवारी रोजी साजरा केला जातो. हा दिवस भारतातील वैज्ञानिकविचारसरणी आणि संशोधनाला प्रोत्साहन देण्यासाठी समर्पित आहे.

 २८ फेब्रुवारी १९२८ रोजी डॉ. सी.व्ही. रमण यांनी रमणप्रभावाचा (Raman Effect) शोध लावला. या संशोधनामुळेत्यांना १९३० मध्ये भौतिकशास्त्रासाठीनोबेल पारितोषिक मिळाले. राष्ट्रीय विज्ञान दिन साजरा करण्याचा हा निर्णय डॉ. वसंतराव गोवारीकर यांनी विचारपूर्वक घेतला होता. २८ फेब्रुवारी १९२८ रोजी डॉ. सी. व्ही. रामन यांनी त्यांच्या संशोधनाचा निबंध ‘नेचर’ या प्रतिष्ठित विज्ञान मासिकाला पाठवला, ज्यामुळे पुढे त्यांना १९३० मध्ये नोबेल पुरस्कार मिळाला. या ऐतिहासिक घटनेला अधोरेखित करण्यासाठी हा दिवस राष्ट्रीय विज्ञान दिन म्हणून घोषित करण्यात आला.

 राष्ट्रीय विज्ञान दिन साजरा करण्यामागील प्रमुख उद्देश म्हणजे भारतात विज्ञानाची जागरूकता वाढवणे, वैज्ञानिक दृष्टिकोन विकसित करणे आणि तरुणांना विज्ञान व तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात प्रेरित करणे. आजही हा दिवस देशभरात विविध कार्यक्रम, प्रदर्शने, चर्चासत्रे आणि विज्ञान प्रबोधनाच्या उपक्रमांद्वारे मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो

रमण प्रभाव म्हणजे काय?

रमण प्रभावानुसार, जेव्हा प्रकाश एखाद्या पारदर्शकपदार्थावर पडतो, तेव्हा त्याच्या तरंगलांबीमध्येकाही प्रमाणात बदल होतो. या प्रभावाचा उपयोग पदार्थांच्या रासायनिक आणि भौतिकगुणधर्मांचा अभ्यास करण्यासाठी केला जातो.

रमण प्रभावाचा उपयोग (Applications of Raman Effect)

१. रासायनिक आणि जैवरसायनशास्त्र

पदार्थांच्या आण्विक रचनेचे विश्लेषण करण्यासाठी वापरले जाते. अज्ञात द्रव्यांचा शोध घेण्यासाठी उपयुक्त.

२. औद्योगिक आणि औषध संशोधन

औषधनिर्मितीमध्ये घटकांची ओळख पटवण्यासाठी. अन्न व पाणी प्रदूषण तपासणीसाठी.

३. अंतराळ संशोधन

ग्रह आणि ताऱ्यांच्या वातावरणाचा अभ्यास करण्यासाठी. ISRO आणि NASA रमण स्पेक्ट्रोस्कोपीचा वापर मंगळ आणि चंद्रावरील खनिज शोधण्यासाठी करतात.

४. फॉरेन्सिक विज्ञागुन्हेगारी तपासणीमध्ये केमिकल्स आणि ड्रग्सची ओळख करण्यासाठी वापर.

५. पर्यावरणशास्त्र आणि प्रदूषणनियंत्रणहवेतील हानिकारक वायूंची ओळख पटवण्यासाठी. पाण्यातील प्रदूषण तपासण्यासाठी. रमण प्रभावाने आधुनिक विज्ञानात क्रांती घडवली आणि पदार्थांच्या आण्विक अभ्यासाला नवीन दिशा दिली. आजही, विविध क्षेत्रांत रमण स्पेक्ट्रोस्कोपीचा उपयोग होतो. त्यामुळे २८ फेब्रुवारी हा “राष्ट्रीय विज्ञान दिन” म्हणून साजरा केला जातो.

स्नेहा शंकरलाल चौंडीये

सहशिक्षिका

छत्रपती ज्युनिअर कॉलेज, चिंचोली लिंबाजी, ता.कन्नड जि.छत्रपती संभाजीनगर